“Kurban” kelimesi bir Kur’ân kavramıdır. Bu kelime Kur’ân’da üç yerde geçer. Kurban ibadeti ilk insanla başlamış. Hz. Âdem’in her iki oğlu Allah’a kurban sunmuşlar. Allah Habil’in kurbanını kabul etmiş, Kabil’inkini reddetmişti. Habil takva sahibi bir insan olduğu için kurbanı kabul edilmiş. Habil ise kurbanı kabul edilmeyince kardeşini öldürmeye yeltenmiş ve dediğini de yapmış.

Kur’ân, bu olayda olduğu gibi, kurbanın etinden ve kanından söz edildiği âyette de “kurban” ile “takva” kavramını birlikte anlatır. “Kurban” Allah’a yakınlık aracıdır, “takva” da Allah yakınlığının yaşandığı bir sonuçtur.

“Ne onların etleri Allah’a ulaşır, ne de kanları. Sizden Allah’a ulaşacak olan takvanızdır.” (Hacc, 22:37) âyetinde kurbanda taşınması gereken niyetin, takva ölçüsü olduğu ifade ediliyor.

Kurban, Allah’a yakınlaşmaktır

Takva korunmaktır, riyadan, gösterişten, benlikten, bencillikten, Allah’tan başkasının beğenisini öne çıkarmaktan korunmaktır. Takva olmayınca kurbanın ne cinsinin, ne iriliğinin, ne de ufaklığının bir değeri vardır.

“Kurban” kelimesi bir Kur’ân kavramını daha akla getiriyor. O da “mukarreb” ifadesi. Allah’a en yakın olanlar, bu yakınlığı her an yaşayanlar ve sürdürenler. Biri ruhanî varlıklardan olan “mukarreb melekler”, diğeri de Allah’a yakınlıkta hep önde ve uç noktada duran mü’minler.

Bu yakınlık öyle şeyleri göze aldırır ki, hep kulluk öne çıkar, iman zirveye tırmanır, gelen emri yerine getirme çabukluğu ve heyecanı her şeyi gözden çıkarmaya kadar vardırır.

Bu meselede en çarpıcı örnek bir Tevhid ve teslimiyet âbidesi olan İbrahim (a.s.)’dır. Allah ona yumuşak huylu, salih bir evlat nasip eder. Bu İsmail (a.s.)’dır.

Gördüğü sâdık bir rüya üzerine Hz. İbrahim oğluna der ki:

“Oğulcuğum rüyamda seni kurban ederken gördüm, buna ne dersin?”

Oğlu anında cevap verir: “Sana emredileni yap, baba. İnşallah beni sabredenlerden bulacaksın.”

Baba-oğul emre boyun eğerler. Baba oğlunu yüzükoyun yere yatırır, elinde bıçak kurban etmeye niyetlenir. Niyetleri anında kabul olmuştur. Ve Allah bir mükâfat olarak “Oğlunun yerine ona bir kurbanlık verdik.” buyurur ve Cennetten bir koç gönderir.

Arkasında da Hz. İbrahim’in kulluğunu ve imanını şöyle metheder: “Doğrusu o bizim mü’min kullarımızdandı.” (Sâffât, 37:100-111)

Burada da “kurban” kavramının yanına “iman” kavramı yerleşir ve her ikisi de yan yana gelir.

Kurbanda yakınlık vardır, yakınlıkta takva vardır, takvada teslimiyet vardır, teslimiyette sağlam bir imanın açığa çıkması ve yaşanması vardır.

Hz. İbrahim’in fedakârlığına, Hz. İsmail’in teslimiyeti eklenmiş, her ikisinin Allah’ın rızasına ermek için birlikte sergiledikleri takva sırrı, baba-oğlu kıyamete kadar anılacak ve yaşatacak bir hale getirmiştir.

Bugün, 1500 senedir her yıl dünyanın dört bir tarafından gelen hacıların her sene Minâ’da kestikleri kurbanda ve bundan sonra kıyamete kadar kesilecek kurbanların tamamında hep bu halis niyetin mükâfatı vardır.

Öyle ki Allah’ın rızasından ve Ona teslim olmaktan başka hiçbir şey düşünmeden, hâlisane, sırf bir emri yerine getirmek düşüncesiyle, içlerinden geldiği ve inandıkları gibi yaşadıkları bu ibadet, birden dünyanın bütününü ve mü’minlerin tamamını kaplayacak bir genişliğe ulaşmıştır.