Geceleri ve özellikle seher vakitleri husu içinde Allah?i (c.c) zikretmekte olan bülbülle aralarinda bir ask olduguna dair söylenen sözlere, gül ise Mecnun?a Leyla?yi; pervaneye mumu gönderen ilahi yazginin bir cilvesidir. Bülbüle sorulsa gül bir bahanedir; lakin rengi ve sekliyle kizil bir alev yalimina benzeyen gülü gördügünde gözünü kirpmadan atilarak paye kazandigi o atesi animsayip daha bir çilgina döndügü anlatilip durmustur....

Kadimidir hukuku bülbülün güllerle gayette
Çubuk ata bile binmisler eyyam-i sabavette

Bütün bir kisi gülü kendisinden ayiran soguga dis bilemekle geçiren bülbülü baharda da bir sürpriz bekler. Sevgilisi gül, dikenler ortasindadir. Bülbülün ah etmekten baska elinden bir sey gelmez. Cem Sadisi adli sairin su beytinde dedigi gibi:
Bülbül-i seyda nice ah etmesün gülzarda
Yilda bir gül açilur ol da miyan-i harda

Bu manzara her yil tekrarlanir. Ne gül eziyet etmekten vazgeçer, ne bülbül askini haykirmaktan usanir. Gül, cevr ü cefa defterinin kapagini asla kapatmayacak, ömrü boyunca bir kez bülbülü güldürmeyecektir. Üsküplü Ishak bir beytinde buna söyle deginir:

Ah kim cevr ü cefa defterlerin dürmedi
Aglamakla geçti ömrü bülbülün güldürmedi...

Bülbül, kislari dindirmeye çalistigi, fakat her bahar gelisinde gülün kizilligiyla daha da hararetle tutusmasina engel olamadigi ask atesine sonunda takat getiremez. Yillardir gülün ask atesiyle kebaba dönen zavalli bülbül, nihayet bir avuç kül oluverir.Bunu bir beytinde Hayali söyle söyler:

Sen ey bülbül kebabi-i ates-i ask-i gül olmussun
Be yana yana hey miskin nedir halin kül olmussun...

Askin oduna ey dil yanarsa can-i seyda
Her bir avuç külünden bir bülbül ola peyda...

Bülbülünem yanina varsam dedim
Dedi nola bülbülsen ?öte dur!?

Bülbül içindeki askin izlerini gizleyemedigi ve çilginca feryad edip ele duyurdugu için ayiplanir. Çünkü ne kadar aci çekerse çeksin, asigin gönlünün iniltisi gizli kalmalidir.Nabi buna su beytinde deginir:

Hüneri var ise ketm-i eser-i ask etsin
Aybdir bülbül-i surideye feryad etmek


Söz konusu bülbül olunca sairlerimizin söyleyecekleri tükenmez Yeryüzünde ask var oldukça bülbülün feryadi dinmeyecektir. Bülbülün yakin dostlari bilirler ki kiyamet kopmayinca ask kissasi tamam olmaz. Behisti bunu bir beytinde söyle dile getirir:

andelip ah eder aglar, gül ona hande eder!
Böyle gelmisdür ezelde bu cihan böyle gider...

Bülbül olup nâlân eden ,Dosta karşı cevlân eden

Hak zâtını seyrân eden

.......Hû demesin yâ ne desin?